GIÁO DỤC SỚM – KHAI MỞ TIỀM NĂNG, PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA TRẺ TRONG NHỮNG NĂM ĐẦU ĐỜI

Giáo dục sớm là một bước đột phá của khoa học giáo dục nó tác động, dẫn dắt, bồi dưỡng, phát triển tiềm năng thể lực và trí tuệ cho trẻ trong những năm đầu đời. Đây là giai đoạn phát triển quan trọng nhất của một con người, được gọi là “Giai đoạn vàng”, “Cửa sổ của cơ hội”, là nền tảng cho sự phát triển cả về thể chất lẫn tinh thần, cũng như văn hóa và nhận thức trong tương lai của cả cuộc đời. Các công trình nghiên cứu GDS trên thế giới đều cho rằng: một thời thơ ấu, an toàn và hạnh phúc không chỉ là Quyền của trẻ em mà nó còn cung cấp các cơ hội cho trẻ để khai mở và phát triển khả năng và tài năng của trẻ khi chúng lớn lên.

Giáo dục sớm thúc đẩy sự phát triển của đại não ngày càng hoàn thiện, nó được tiến hành trong thời kỳ lý tưởng nhất để phát triển thể chất, trí tuệ, hình thành tính cách và phẩm chất tốt đẹp của con người. Đây cũng chính là nền tảng cơ sở để nuôi dưỡng con người, là xuất phát điểm và ưu thế cho việc phát triển ở giai đoạn sau của đời người. Nếu bỏ qua cơ hội chỉ đến một lần trong đời lúc này thì tiềm năng não bộ của trẻ sẽ giảm dần theo quy luật “Sử dụng nó hay đánh mất nó”, nghĩa là giáo dục càng muộn thì tiềm năng, năng lực có được của con người được phát huy càng ít. Nghiên cứu giáo dục trẻ thông minh sớm đã chỉ ra rằng: Chúng ta đang lãng phí một nguồn tài nguyên não bộ vô cùng to lớn bởi mới chỉ khai thác được từ 3 - 10% khả năng kỳ diệu của não bộ. 

1. Giáo dục sớm là quá trình giáo dục thúc đẩy chức năng của não bộ phát triển trong thời kỳ sinh trưởng mạnh của não 

Ngày nay các nhà khoa học đã khẳng định 6 năm đầu đời là giai đoạn rất quan trọng của sự phát triển não. Trong đó: từ 0 - 2 tuổi là thời kỳ phát triển của não phải (đây là giai đoạn thần đồng); từ 3 - 4 tuổi là giai đoạn chuyển tiếp sang thời kỳ của não trái. Còn từ 6-8 tuổi là thời kỳ của não trái. Theo thuyết phát triển trí lực của nhà giáo dục học Shichida người Nhật Bản: sự tăng tiến này giống như hình tam giác cân, lúc 0 tuổi (thời kỳ thai nhi) phát triển nhanh nhất, chính là đáy của tam giác, lúc 8 tuổi chính là đỉnh tam giác, trí lực không phát triển rõ rệt nữa, và sau đó, con người chỉ có thể phát triển kỹ năng và tri thức. 

Não trẻ sơ sinh có 6 khả năng tuyệt vời:

+  Khả năng trực giác của não phải.

+ Khả năng ghi nhớ bằng chụp ảnh, đọc nhanh thông qua sóng alpha.

+ Khả năng tính toán, lập trình như máy tính.

+ Khả năng âm nhạc hoàn hảo.

+ Khả năng lĩnh hội nhiều ngôn ngữ do chức năng tiếp nhận vô thức qua hình ảnh và tốc độ xử lý cao.

+ Khả năng hàn gắn chữa bệnh bằng giác quan thứ 6, thần giao cách cảm.

Phương pháp giáo dục truyền thống hiện nay mới chỉ tập trung vào một bên của não bộ đó là não trái vì người ta chưa biết gì nhiều về nửa bên kia. Trên thực tế, những khả năng chưa được khai phá của con người đều nằm ở não phải. Ngay từ lúc mới ra đời, em bé chưa được định sẵn sẽ thiên về não trái hay phải. Chính cách giáo dục tạo nên thế chênh lệch cho sự phát triển của hai bán cầu não.

Giáo dục sớm ngay từ những ngày tháng đầu đời nhằm thúc đẩy chức năng não bộ (hai bên bán cầu não phải và trái) của con người phát triển một cách tối ưu đặc biệt đối với trẻ từ 0 - 3 tuổi, là giai đoạn đem lại hiệu quả cao nhất.

2. Giáo dục sớm là quá trình giáo dục nhằm khai mở tiềm năng, phát triển năng lực của con người

Não của em bé còn là một bí ẩn mà các nhà khoa học trên thế giới chỉ mới bắt đầu làm sáng tỏ. Người ta biết rằng hầu hết các tế bào não đã hình thành từ trước khi sinh. Nhưng trong 3 năm đầu đời nếu trẻ được sống trong môi trường chăm sóc, giáo dục sớm đúng đắn, đa dạng, được cung cấp những trải nghiệm phong phú kích hoạt não trẻ sớm ngay từ giai đoạn này, trẻ sẽ hình thành nên hàng tỉ các kết nối và mạng lưới thần kinh dày đặc trên bộ não, giúp trẻ đạt được những tiềm năng, năng lực tối đa cho cả cuộc đời. Các nhà khoa học gọi cái mạng lưới đâm nhánh chằng chịt này là "rừng tế bào thần kinh".  

Não kiểm soát 4 khía cạnh then chốt:

• Thông minh: Khám phá, nhận thức được những vật thể, giải quyết được các vấn đề.

• Vận động: Sự di chuyển như bò, trườn, lật, đi, lôi kéo.

• Giao tiếp: Những tương tác như điệu bộ, nói bi bô, nói chuyện.

• Cảm xúc: Tương tác với người khác như mỉm cười, bắt chước, tham gia và nhận ra những cảm xúc. 

Với sự phát triển nhanh chóng của não bộ, mỗi trẻ trong giai đoạn đầu đời đều có năng lực tuyệt vời và ham muốn mãnh liệt học hỏi để phát triển.

3. Giáo dục sớm còn là quá trình bồi dưỡng hình thành tính cách và phẩm chất tốt đẹp của con người.

Đó là lòng nhân ái, biết sống hài hòa với thế giới xung quanh, biết quan tâm đến mọi người, có suy nghĩ lạc quan, ham hiểu biết, giàu trí tưởng tượng, sáng tạo.

Theo nhà giáo dục học Krupskaya: những kinh nghiệm từ nhỏ sẽ có ấn tượng rất sâu trong cuộc đời mỗi con người. Chính vì vậy, nếu một người được hình thành tính cách tốt ngay từ nhỏ, gia đình và bản thân người đó nhất định sẽ rất vui vẻ hạnh phúc; nếu nhiều người được hình thành tính cách tốt ngay từ nhỏ, xã hội sẽ rất an hòa, và nhân tài sẽ ngày càng nhiều. Còn những người ngay khi sinh ra đã được hình thành tính cách xấu, thói quen xấu, muốn cải tạo thật không dễ dàng, hơn nữa tuổi càng cao, thói quen, tính cách và tư duy càng không thể suy chuyển. 

Như vậy, giáo dục sớm có ý nghĩa đặc biệt và có tác dụng phi thường đối với sự phát triển toàn diện của trẻ. “Trẻ em cần được chăm sóc và kích thích phát triển một cách toàn diện từ trước khi được sinh cho tới những năm đầu đời để có thể lớn lên và phát triển hết tiềm năng của mình” (ARNEC,2011), “Các cơ hội giáo dục được định hình từ lâu trước khi trẻ đến lớp, các kỹ năng ngôn ngữ, nhận thức và xã hội mà trẻ phát triển thời thơ ấu là trụ cột thực thụ cho việc học tập cả đời” (UNESCO, Báo cáo giám sát GDCMN 2011).

Viện trưởng Viện IPD

 NGND.PGS.TS. Nguyễn Võ Kỳ Anh